26 Ağustos 2016, Cuma
saat: 08:04
Cok garip hissediyorum kendimi. Insanlarla bagimi koparinca dunya ile olan bagim koptu sanirim. Ya da dunya ile olan iliskim, insani vasiflarini kaybederek daha "dogal" hale geldi belki de.
Bakalim baglayabilecek miyim...
You are not so smart isimli podcastin Bayesian reasoningle ilgili bolumu dinliyordum... Konuk konusmaci kendini tanitti: istatistik okudum, rational thinking hakkinda public speakerim falan... Sonra biraz Bayes'in teoreminden bahsetti ve anektodlar anlatmaya basladi. Iste soyle soyle oldu ben de icgudusel olarak boyle dusundum ama sonra kendime dedim ki, boyle dusunmeni destekleyen ne gibi kanitlar var elinde? Baktim ki pek de kanit yok, dusuncemi degistirdim. Insanin dunya hakkindaki fikirlerinde kesinlikler olamayacagini, eldeki delillere gore yonelinen inanclarin yeni kanitlar isiginda guncellenmesi ve degistirilmesi gerektigini anlatti. Dedi ki, insanlar bu konuda pek iyi degiller. Genelde inanclarina baglanip kaliyor, delilleri gormezden geliyorlar. Bu da onlarin yanlis kararlar almasina neden oluyor. Dunyayi yanlis analiz ediyorlar.
Bu insanlar bir seyi cok fena atliyorlar. Batili olduklari icin boyle olduguna inaniyorum. Ve hayir, elimde buna dair bir kanit yok!
Dunyadaki seyler hakkinda kesin bilgiler edinemiyoruz, dogru. Fakat bunun bir istisnasi var: diger insanlar. Cunku bir insana dair, mikroskopla bakmaya mecbur olmadan, mutlak sifira sogutmadan, parcacik carpistiricisina sokmadan bilgi edinebiliriz. Bunu da sorarak yapariz. Dun lunaparka gittin mi? Gitmedim. Kesin bilgi. Metafizige iyice salarsak kendimizi, tersten bakip, bilinc (insan bilinci) kendi dunyasini yaratir diyebiliriz. Sorarak bilgi edinmenin cok acik bir sorunu var tabii ki: yalan.
Neyse uzatmayacagim.
Dunyaya karsi bu kadar caresiz olan insanin tutundugu, dogru soylediklerine inandigi diger insanlardir. Bu da inanc meselesidir. Kimin dogru soyledigine inanacagina da insan rastgele karar vermez tabii. Ideolojik insanlari secer. Bununla neyi kastediyorum? Dogru soyleyebilecek tek insan, koru korune bagli oldugu, "dogru olduguna inandigi" bir ideolojisi olan insandir. Digeri, yukaridaki batilinin soyledigi gibi kanitlari degelendirir, inanclarini gunceller, hedeflerini gozden gecirir, stratejisini belirler, isine nasil geliyorsa onu yapar. En cok isine ne yarayacaksa onu soyler.
Biri eger gunes sisteminin disinda bir gezegene yerlesmekten baska bir sansimiz olmadigina inanmazsa... Baska biri onun eger hedefine ulasamadigi takdirde zaten yok olacagina inandigindan her kosulda hedefinden sapmayacagini gormezse... Sonra yuz tane daha insan bu ikisine bakip bu isin pesine dusmezse ve binlercesi bu sonunculari takip etmezse... Insanoglu dunyaya cakilir kalir.
Cok ucuk bir ornek oldu.
Daha ayaklari yere basani: Eger acemiyken, bu araba surme isini kivirdiginiza inanmazsaniz, cesaret edip trafige cikamazsiniz. Sonra da gercekten de kiviramazsiniz.
Demem odur ki, diger insanlarla konusan insanin kesin olarak bildigi bir seyler, ayaklari kaydiginda tutunacagi dali vardir.
Bende deniz ve ruzgar var. Sonuc olarak da insan gibi degil, hayvan gibi yasiyorum.
